Czy w firmach są psychopaci?

Przeczytałam ostatnio dwie znakomite książki: Paula Babiaka i Roberta D.Hare’a „Psychopaci w firmie” (GWP) oraz Jona Ronsona „Czy jesteś psychopatą?”(Insignis). Od dłuższego czasu zajmuję się nieetycznymi zjawiskami i ich sprawcami w firmach, mimo to zaskoczyło mnie, że można używać określenia psychopata w odniesieniu do sprawców mobbingu czy przekrętów finansowych. Potocznie psychopaci kojarzą się z mordercami, gwałcicielami, jednym słowem sprawcami najcięższych przestępstw. I to jest właściwe skojarzenie. Jednak we wspomnianych książkach mianem psychopaty określa się także osoby o specyficznej osobowości, często odnoszące duże sukcesy w organizacjach.

Psychopatia jest zaburzeniem osobowości. Psychopaci mogą żyć w społeczeństwie, pracować w dobrej firmie, formalnie nie łamać prawa, a nawet odnosić sukcesy. Jednak ich działania są motywowane jedynie ich własnym interesem, co zwykle prowadzi do destrukcyjnych konsekwencji dla otoczenia i organizacji.

Osoby o cechach psychopatycznych:

  • w kontaktach ze współpracownikami są: narcystyczne, nielojalne, powierzchowne, skłonne do manipulacji, wykorzystywania, kłamstwa, oszustwa
  • w stylu życia: zorientowane na siebie, impulsywne, nieodpowiedzialne
  • w uczuciach i emocjach: wybuchowe, bez wyrzutów sumienia, poczucia winy, empatii

Jak to możliwe, że osoby o takich cechach i zachowaniach, traktujące oszustwa, mobbing jako metody prowadzące do własnego celu funkcjonują w firmach, czasem na znaczących stanowiskach? Wydawało by się, że sito rekrutacji, ocen pracowniczych, wewnętrzne mechanizmy etyki organizacyjnej wyłapią takie jednostki i doprowadzą je do postępowania dyscyplinarnego, a w jego efekcie zwolnienia. Nie zawsze tak się dzieje.

  1. Psychopaci, gdy im na czymś zależy, potrafią robić świetne wrażenie, być czarujący, charyzmatyczni. Umieją „sprzedać się”, zrobić najlepsze wrażenie na rozmowie rekrutacyjnej lub na przełożonych. Są mistrzami manipulacji społecznej.
  2. Firmy rekrutują i promują takie osoby, błędnie uważając ich dominujący, bezwzględny styl bycia za przejaw zdolności przywódczych.
  3. Dla niektórych pracodawców jednostki psychopatyczne są użyteczne w okresie kryzysów, zmian, restrukturyzacji. Bezduszność, brak wrażliwości, empatii czyni z nich „skutecznych” szefów, bez skrupułów zwalniających pracowników, wprowadzających mobbing jako metodę doprowadzania ludzi do samodzielnych zwolnień. Dla psychopaty zmiany w firmie to dobra okazja do naginania i łamania zasad, przepisów, promowania siebie w ostrej i bezwzględnej rywalizacji.

Zachęcam do lektury obu książek, ponieważ w firmach brakuje wiedzy na temat osobowości psychopatycznych. Warto znać motywacje i sposoby działania „węży w garniturach”, aby wiedzieć jak chronić przed nimi siebie i firmę.

O autorze

Monika Klonowska

Od 1990 roku zajmuje się działalnością szkoleniową i doradczą w zakresie umiejętności interpersonalnych i zawodowych dla różnych grup wiekowych i zawodowych. Od 1992 roku współpracuje ze Szkołą Główną Handlową, prowadząc zajęcia z negocjacji, asertywności, rozwiązywania konfliktów i wystąpień publicznych w ramach menedżerskich studiów podyplomowych w Katedrze Zarządzania w Gospodarce. Wpisana do rejestru doradców CSR w PARP.